Hayaller Kurardık Biz Yıllar Önce

Eminim ki Halit Ziya Uşaklıgil Aşk-ı Memnu’yu yazarken Stratonikeia kentinden ve isminin koyulma şeklinden haberi yoktu fakat neredeyse benzer hikayeler olduğundan şimdi siz okuyucuların haberi olacak.

Aşk-ı Memnu’da biliyorsunuz ki Adnan Bey’in genç ve güzel eşi Bihter ile yeğeni Behlül arasındaki aşk anlatılır. Bu hikâye yazılmadan yüzlerce yıl önce Muğla’nın Yatağan ilçesi yakınlarında Stratonikeia Antik Kenti’nde olanlar bizleri heyecanlandırmaya yetiyordu. Jacques-Louis David ünlü tablosu Antiochus Stratonice’de bu aşkı ve Stratonikeia Antik Kenti’nin kuruluşunu anlatmıştır.

Kral Seleukos, genç ve güzel bir kadına âşık olur ve onunla evlenir. Seleukos’un ondan küçük ve neredeyse eşiyle aynı yaşlarda da bir erkek çocuğu vardır. Oğlu I. Antiokhos ile eşi Stratonikeia arasındaki aşkı öğrenen kral ikisini de ülkenin kuzeyine sürdürür ve şehrin adını, âşık olduğu kadının adı olan Stratonikeia koyar.

Stratonikeia Antik Kenti, kuruluş hikayesi dışında da hayrete düşürecek bilgiler içeriyor. Yatağan ilçesine yolu düşenler bilir ki, bu bölgenin kayaç yapısı oldukça ilginçtir. Bu bölgede, keltepe, sütun yapıları, yüzey oyulmaları, poligonal çatlaklar, taş oyukları, bal peteği yapıları, soğan kabuğu soyulma çatlakları, kıvrımlı kenar yapıları ve küresel bozunma gibi özel jeomorfolojik oluşumlar gözlenmektedir. Bu bölgede yer alan Stratonikeia kentindeki yapıların malzemeleri de görüldüğünde hemen bu kayaçlardan yapıldığı anlaşılıyor, farkını ortaya koyuyor. Günümüzde bu taş ocakları yüzünden Stratonikeia kentinin bir kısmının kullanılamaz halde olması da arkeolojiye gösterdiğimiz değeri gözler önüne seriyor.

Eğer telefonunuzdaki navigasyon uygulaması sizi yanlış yollara sokup kaybetmediyse Milas-Yatağan karayolunun kenarında, bulunması çok kolay olan antik kente girebilirsiniz. Stratonikeia yazan kahverengi tabelayı gördükten sonra içimi bir heyecan kaplamıştı. Çünkü kazı işlemleri devam eden ve bir yandan da içinde hala kent sakinlerinin yaşadığı bir kente gelmiştim. Kent meydanının girişinde Selçuk Hamamı ve Şaban Ağa Camii karşılıyor bizleri. Bu yapılar 1800’lerden kalma, yani Eskihisar köyü sakinlerinin yapımı. Kente doğru ilerlemeye çalıştıkça aklınızı çelen bazı şeyler oluyor. Mesela onlardan biri, kentin batı caddesine doğru ilerken bir köy kahvesi. Evet, bildiğiniz köy kahvesi. Hala oturan birkaç köylü ve o kahvenin yanında yöresel ürünlerini satmaya çalışanlara selam verip Gymnasium’a doğru ilerledim.

Gymnasium’a aslında bir spor salonu diyebiliriz, hani şu günümüzde içinde her türlü spor yapmamıza olanak sağlayan karmaşık yapılar. O zamanlarda da gladyatörler çalışmalarını orada yapar, yıkanma, yağlanma, pudralanma gibi işlemler için de ayrı odaları bulunurmuş.

Bu dönem antik kentlerde dikkatimi en çok çeken yapılar tuvaletleri olmuştu. Yıllar önce daha(!) cahil bir arkeoloji sever iken Latrina denilen umumi tuvaletlerden her yerde bahseder ve ne kadar tuhaf olduğunu düşünürdüm. Fakat Stratonikeia gibi yöre kentlerini gezdikçe bu duruma giderek alışıyorum. Kentin en merkezi konumuna yapılmış olan Latrina’dan kalan Korint düzeninde 4×4 sütunlar ve ana yapı elemanları olmasına ek olarak, yapının giderlerinin diğer yapılardan yüksekte olması ve ana kanalizasyon hattına bağlanması buranın geçmişte bir tuvalet olarak kullanıldığının kanıtıydı.

Şehrin ana meydanından sağa dönüp tiyatroya doğru gitmek için 42° sıcaklıkta yola koyuluyorum. Osmanlı Devleti döneminde yapılmış taş yollardan geçerek M.Ö. yapılmış bir yapıya gitmek tarih sevgimi doruklarına ulaştırıyordu.

Greko-romen tipinde olan Stratonikeia tiyatrosu henüz tamamen günümüze ulaşmış durumda değil. Tahminlere göre 12000 kişilik olan tiyatroda kent halkı önemli buluşmalarını ve kutlamalarını yaparlarmış. Günümüzden bakarak bir antik kentin büyüklüğünü tiyatrosunun büyüklüğü ile ölçebildiğimizi düşünürsek, Stratonikeia da zamanının en büyük kentlerinden biriydi diyebiliriz.

Bouleuterion denilen meclis binaları da şehrin yönetim biçimi ile ilgili önemli ayrıntılar sunar bizlere. Stratonikeia Bouleuterion’u da 24.95×29.80m ölçüleri ile oldukça büyüktü. Henüz kazı aşaması tamamlanmamasına rağmen tam ortasına oturduğunuzda tüm konseye hitap ettiğinizi hayal ettirebiliyor.

Yazımın sonlarına gelirken şehrin en etkileyici yerine geliyorum. Kuzey sütunlu cadde ve 2 adet devasa şehir kapısı. Stratonikeia kentini Lagina ve kutsal yollara bağlayan kapısına uzanan korint düzeninde iki kenarında portik bulunan kuzey sütunlu cadde mevcut. Caddeden devam ettikçe 42 metre genişliğinde bir meydan karşılıyor bizleri. Bu meydan da dışarıya açılan kapılara devam ediyor. Dor düzeninde yapılan bu kapılar oldukça gösterişli olması ile birlikte 42 metre genişliğinde, 14 metre yüksekliğinde oluşu da beni etkilemeye yetti. Kenti birlikte gezdiğim kardeşimin gözüne takılan bir ayrıntı da kapıların birinin tepesindeki kemerin tam ortasında bir insan figürü var iken, diğer kapınınkinde de bir büyükbaş hayvan figürü oluşuydu. Bunu yorumlamaya çalışırken birlikte hayallere daldık. Belki birinden normal insanlar kutsal yollara giderken diğerinden hayvanlar girip çıkıyordu, belki de biri kent halkına ait iken diğeri “İstenmeyen” misafirlere ait idi.

Her antik kent gezimde olduğu gibi Stratonikeia da bana hayaller kurdurmayı başarmıştı. Hamamları, Stoası, Tiyatrosu, Bouleuterion’u ile orada yaşayan antik hemşerilerimin yerine kendimi koydum.

Buraya kadar okuduğunuz için teşekkürler. Bir sonraki gezilerimde görüşmek üzere. Sağlıcakla kalın.

*

Görsel 1,4,5,6,7 Burak Karaoğlu

Görsel 2 Jacques-Louis David – Antiochus Stratonice

Görsel 3 http://www.haberturk.com – Bölgenin kayaç yapısı

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s